Koelte produceren in de hitte: kon 2400 jaar geleden al in o.a. Perzië (nu Iran)

In droge hitte kon koude gemaakt worden door drie ingenieuze bouwsels, waar van er meestal minsten twee gecombineerd werden. Er werden yakhchāls (ijskuilen), āb anbārs (waterreservoirs) en bâdgir (windvangers) gebruikt om de binnentemperatuur van gebouwen te verlagen (als airconditioning, koeling, voor ijsvorming, enz.) om bederfelijke voeding het hele jaar door op passieve basis te koelen en bewaren, en zelfs ijsdesserts (faloodeh) te maken.

Yakhchāls waren al een bestaande en goed beheerste technologie in de Iraanse (Perzische) wereld rond ~ 400 v. Chr., en ze staan er soms nog! De constructies hadden uiteraard meestal zeer dikke muren (aan de basis tot 2 meter). Ze waren opgetrokken met saooj: hittebestendige en waterdichte mortel gemaakt van klei, zand, eiwitten, kalk, as en geitenhaar (regionaal in bepaalde hoeveelheden en op een specifieke manier verwerkt).

Grote verdampingskoelers zijn gebaseerd op het gebruik van ondergrondse vochtig koude opslagruimten (Āb Anbārs, tot 5.000 m²!), een grote bovengrondse koepel met dikke muren en windvangers om lucht te verplaatsen. De windvangers trekken koele lucht door goed geïsoleerde torens naar ventilatieopeningen. De qanats (ondergrondse kanalen of aquaducten) zijn vaak gevoed door smeltende sneeuw uit de bergen. Hoge ommuring kan gebruikt worden om voor schaduw te zorgen.

Soms worden de ondergrondse gedeelten enkel tijdens de wintermaanden gevuld met ijs door er water uit de qanāts in te bevriezen. In andere (woestijn)regio’s met grote temperatuurverschillen kan dat zelfs in een dag- en nachtritme.

Wind Catchers (Bâdgirs) staan meestal met 4 of 8 (soms slechts 1) rond of tegen een constructie om de ventilatie te vergroten, de binnentemperatuur te verlagen en koeling door verdamping te bieden. Er zijn verschillende ontwerpen: met neerwaartse stroming (a), met opwaartse trek (b) (vaak in combinatie met qanāts-toevoer), en als zonneschoorsteen (c).

Een toren (a) met opening(en) aan 1 zijde vangt ieder zuchtje van de (overheersende) wind die naar beneden wordt geleid. Vaak worden binnenplaatsen gebruikt om koele nachtlucht op te sluiten.

Windvangers (b) tegenover de richting van de heersende winden in combinatie met koele luchtinlaat op of onder grondniveau hebben vaak verplaatsbare openingen of verstelbare torens, om ze weg van de wind te richten.

De zonneschoorsteen (c) is een gemakkelijke manier om hete lucht af te voeren en koudere nachtlucht vast te houden.

Naast mijn huis is er een zeer smal ommuurd steegje waar bijna nooit zon komt. Met muggengaas voor het raam is het nu een heel geschikte plek om koele lucht binnen te krijgen. Ik zou het effect kunnen verbeteren door er vochtig gaas voor te hangen. Zo eenvoudig kan het zijn. Je voelt zelf wel het verschil als je in de zon zit, of in de schaduw.

Vlaamse folkloremuziek, nostalgie & sfeer

“Passende muziek” is een begrip dat waarschijnlijk door iedereen een beetje anders wordt ingevuld. Bij het denken over animatie- en achtergrondmuziek voor Lokale markten, Vreucht van eigen Bodem, Boerenmarkt, Ambachtsmarkten ed. vond ik zelf dat het aanbod toch wel wat volks, groen, nostalgisch en Nederlandstalig mocht zijn.

Met diep graven in mijn geheugen kon ik nog wat groepen en songs terug vinden. Dingen die je (bijna) niet meer hoort. Met een zoekmachine leverde internet nog extra tips. Het is moeilijk onder een noemer te vatten wat me geschikte sfeernummers lijken. Na het verzamelen en sorteren lijkt er nogal wat variatie in te staan, zoals:

Volksmuziek
Landelijke taferelen, platteland, kroeg
Oude NederVlaamse klassiekers, de Tijd van Toen
Kleinkunst, protestlied
Bekende kinderliedjes
Plaatselijk (maar nog verstaanbaar) dialect, nostalgie

Het werden er 163. Niet allemaal even geschikt.
Maar misschien kan jij mijn inspiratie verder aanvullen met namen en titels?
Of met nog bestaande groepjes die optreden met volksmuziek?
Of met wat er volgens jou eigenlijk niet, of zeker wel bij hoort?
Laat maar weten, hier komen ze….

‘t Kliekske – Reuzekensdans 4:19
‘t Kliekske – Vele jaren geleden 2:19
Alexander Curly – Guus kom naar huus
Ambrozijn – Schoon lief
Ambrozijn – Vier Weverkens
Annie Palmen – Tulpen uit Amsterdam
Armand Rozaire Joseph Preud’homme – Kempenland
August de Laat – Ik heb een huis met een tuintje gehuurd
Big Bill – Ene me Hesp of ene me Kees
Big Bill – Stoase Blues
Bob Scholte – Breng eens een zonnetje 1936
Bobbejaan Schoepen – Café Zonder Bier
Bobbejaan Schoepen – De lichtjes van de Schelde
Bobbejaan Schoepen – Duivenkot
Bobbejaan Schoepen – Hutje op de heide
Bobbejaan Schoepen – Kili Watch
Bots – Wat zullen we drinken, 7 dagen lang
Boudewijn de Groot – Jimmy
Boudewijn de Groot – Land van Maas en Waal
Boudewijn de Groot – Testament
Boudewijn de Groot – Welterusten meneer de president
Cornelis Vreeswijk – Daarom noem ik je mijn liefste
Cornelis Vreeswijk – De nozem en de non
Cornelis Vreeswijk – Misschien wordt het morgen beter
Cornelis Vreeswijk – Veronika
De Elegasten – De kabouters
De Elegasten : Wat heb je vandaag op school geleerd – 1968
De Kadullen – Drie Vrienden 1971
De Kadullen : De Boemlala
De Kadullen En de Jan kwam thuis
De Marlets – Ali Baba (tussen 2 kamelen)
De Rupel – Snijdersbank
De Vlier – Bezemdans Van Pulle
Dimitri Van Toren – Een Lied Voor Kinderen
Dirk Van Esbroeck – Lied van welk verdriet
Dorus – Twee motten
Drs. P – Knolraap en lof, schorseneren en prei
Drs. P – Dodenrit
Ed Kooyman – Kongee
Ed Kooyman – Sneeuwwitje
Eddy Wally – Als marktkramer ben ik geboren
Jos Orelio – Het Kwezelken
Hubert Boone – Limbrant. Kampenhout
Hugo Raspoet – Helena
Ivan Heylen – De Wilde Boerndochtere
Ivan Heylen – Werkmens
Jan De Wilde – De fanfare van honger en dorst
Jan De Wilde – Eerste Sneeuw
Jan De Wilde – Joke
Jan De Wilde – Walter, Ballade Van Een Goudvis
Jan De Wilde: hé hé wat een feest
Jo Erens – Lente In Limburg
Jo Erens – Limburg Allein
Jo Erens – Limburg mie lanjd
Jo Erens – Vaarwel mie limburgs landj
Jo Erens – Vrieësleidje
Johan Verminnen – Brussel
Johan Verminnen – Ik wil de wereld zien
Johan Verminnen – In de Rue des Bouchers
Johan Verminnen – Met 7 aan de tafel
Johan Verminnen – Mooie dagen
John Lundström – De 12 zakkenmiljonairs
John Lundström -´’t Snorrenlied
Johnny & Rijk – Die goeie ouwe tijd
Johnny Jordaan – Geef mij maar
Johnny Jordaan Bij Ons In De Jordaan
Johnny Kraaykamp & Rijk de Gooyer – De Bostella
Jules de Corte – Ik zou wel eens willen weten
Juul Kabas – ´t Zijn zotten die werken
Juul Kabas – Juul Kabas
Kadril – ‘Rozemarijn’ 7:01
Kameraad Vuursteen – Hop Marjanneke, stroop in ‘t kanneke
Kameraad Vuursteen – Zeg, ken jij de Mosselman?
Katastroof – De man is minderwaardig 2:01
Katastroof – Ikkekannekik 4:04
Katastroof – Met de wijven niks as last 4:00
Katastroof- Zuipen zuipen 3:44
Kinderliedjes – Ik zag 2 beren(Louis Neefs)
Kinderliedjes – In een klein stationneke
Kinderliedjes – Mosselman
Kinderliedjes – Onder moeders paraplu
Kinderliedjes – Tante uit marokko en die komt
Kinderliedjes – Tien kleine negers
Kinderliedjes – Twee emmertjes water halen
Kinderliedjes van vroeger – Toen Onze Mop Een Mopje Was
Kris de Bruyne – De Peulschil
Kris De Bruyne – Vilvoorde City
Kurt Fleming – In de stille Kempen, op de purperen hei (Jo Vally, Louis Neefs)
La Esterella – Oh! Lieve Vrouwetoren
Laïs – (Houw Uw) Kanneke 3:48
Laïs – De wereld vergaat
Leidse Sleutelgaten – Joke, Stop Toch Met Koken
Louis Neefs – Laat ons een bloem
Louis Neefs – Margrietje
Louis Neefs – Mijn dorp in de Kempen
Louis Neefs – Mijn vriend Benjamin
Mannenkoor De Kerels – Heimwee Doet Ons Hart Verlangen
Marieke en Bart – De minnebode (Le messager d’amour, ik ben te klein een vogelkijn)
Miek & Roel – Jan met de pet
Miek & Roel – Jij en ik
Miek & Roel -Wie wil horen
Miek en Roel – De Grote Revolutie
Miel Cools – Boer Bavo
Miel Cools – De troubadours
Miel Cools – Houden van
Naragonia – Alio
Naragonia – Lilac / Dave The Watchman
Nonkel BOB – Komt toch eens kijken
Nonkel Bob – Vrolijke Vrienden
Prudens Van Duyse – Het loze vissertje
Ramblers – Wie is Loesje
Ramses Shaffy – Pastorale
Ramses Shaffy – Sammy
Ramses Shaffy – We zullen doorgaan
Ramses Shaffy – Zing vecht huil bid lach werk en bewonder
Rob de Nijs – Het werd zomer
Rob De Nijs – Malle Babbe
Robert Long – Allemaal angst
Robert Long – Het leven was lijden
Robert Long – Jezus Redt
Rum – Ik hou van alle vrouwen
Rum – Jan mijne man
Rum – Roza, willen we dansen
Rum (door Kadril) – Rum het luiaardsgild 2:38
Sam Gooris – Ik heb de zon zien zakken
Sam Gooris – Laat het gras maar groeien
Slongs Dievanongs – Lacht Nor Mij
Tante Leen – Aan De Amsterdamse Grachten
Tante Leen – Oh Johnny
Tante Leen: Diep In Mijn Hart
Vuile Mong & Zijn Vieze Gasten – Het apekot
Walter De Buck – ‘k Zou zo gere willen leven
Walter De Buck – Koevoet is beter dan boelie
Walter De Buck – Timeloe Pameloe
Walter de Buck: ‘t Vliegerke 1971
Wannes Raps – De jonkman en de boeremeid
Wannes Raps – Horlepijp
Wannes Van de Velde – De Brug Van Willebroek
Wannes Van de Velde – Ik wil deze nacht in de straten verdwalen
Wannes Van de Velde – In de natuur wou ik gaan leven 4:23
Wannes Van de Velde – Lichtjes van de Schelde
Wannes Van de Velde – Mijn mansarde 2:48
Will Tura – Heimwee naar huis
Willem Vermandere – Blanche en zijn peird
Willem Vermandere – Ik plantte ne keer patatten
Willem Vermandere – Lat mie mor lopen
Willem Vermandere – Mijne velo
Willem Vermandere – Piere de beeste
Willy & Willeke Alberti – Niemand laat zijn eigen kind alleen
Willy Derby – Daar bij die molen
Willy Derby – Twee ogen zo blauw
Wim De Craene – Rozane
Wim De Craene – Tim
Wim Sonneveld – Catootje
Wim Sonneveld – Het Dorp
Zangeres Zonder Naam – Keetje Tippel
Zjef Vanuytsel – Hop Marlen
Zjef Vanuytsel – Houten kop
Zjef Vanuytsel – Ik weet wel mijn lief
Zjef Vanuytsel – Je kunt niet zonder de anderen
Zjef Vanuytsel – Wie zijn ze
Zjef Vanuytsel – Zal je dan nog voor me zorgen
Zjef Vanuytsel – Zotte morgen

Vaderdag

Met mijn vingers als kam woel ik mijn schaarser wordende grijze haren een beetje in de goede richting. Dat moet volstaan om op het einde van een warme (vader)dag nog even een terrasje te doen. De zon is al versluierd, maar de temperatuur nog boven de 20 graden. Een flinke mop slagroom met daaronder wat cappuccino is prima gezelschap om de weekendkrant te doorbladeren, en de sudoku en het kruiswoordraadsel op te lossen.

Er is nieuwe bediening. Jobstudenten waarschijnlijk. Ze kennen mijn bestelling dus nog niet. Het duurt even voor ik door heb dat het gesprek aan het luid lachende tafeltje achter mij over pappa gaat. Met een paar opgevangen flarden krijg ik medelijden met mijn collega. En eigenlijk ook wat met mezelf. Om beter te kunnen volgen zet ik mijn hoorapparaten maar aan. Ja, ouder wordende pappa´s he…

Eentje was met hem gaan winkelen, in de Carrefour. Hij kocht 5 stuks. Ik weet niet zeker waar het over ging, ik veronderstel paren sokken (of ondergoed?). Terwijl er nota bene een aanbieding was voor 6 of 7 stuks, die dan eigenlijk per stuk nog iets goedkoper was. Maar hij had er maar 5 nodig. En ze kon hem maar niet aan zijn verstand brengen dat hij er net zo goed 7 kon kopen. Hilarisch! “Totaal geen shopping ervaring..” weerkaatst een lachebek van de andere kant van de tafel. En hij heeft er echt maar 5 meegenomen en afgerekend. Ik voelde me bijna schuldig in zijn plaats. Blijven hangen in een wereld waar je enkel koopt wat je nodig hebt…. hoe bestaat het.

En hoe ze daarna bij vrienden, of was het familie, nog in affronten vielen omdat de man verdomme gewoon rechtuit was. Terwijl ze vooraf nog zo hadden uitgelegd dat uit eten gaan en bepalen in welk visrestaurant wilden terecht komen heel subtiel moest worden aangebracht. Bijna alsof die vrienden zelf op het idee gekomen waren. Maar nee, de lomperik… Geen takt! Lachen! (Tenminste nu, achteraf.) Die is dan gewoon rechttoe rechtaan. Een man naar mijn hart dus.

En zijn kleding die eigenlijk niet paste bij de gelegenheid. Komaan, hoe haalt hij het in zijn hoofd om daar zo te verschijnen? Je lacht je een kriek…

Waarschijnlijk kon de lol gaan over bijna iedere willekeurige vader met voldoende grijze haren. Het had over mij kunnen gaan. Soms een kleine nuance, maar even goed een oudere, onaangepaste idioot. Die niet kan vakkundig kan shoppen. Zijn oude kleren afdraagt i.p.v. zich geregeld door een modeblad te laten restylen. En alleen koopt wat hij nodig heeft. En waarschijnlijk ziet mijn omgeving me nog veel dommere dingen doen. Even verward als mijn (niet bestaande) kapsel.

Fijne vaderdag, grijsaards! Blijf vooral gewoon doen, en zijn wie je bent. Laat ze maar lachen…