Categorie archief: Uncategorized

Koelte produceren in de hitte: kon 2400 jaar geleden al in o.a. Perzië (nu Iran)

In droge hitte kon koude gemaakt worden door drie ingenieuze bouwsels, waar van er meestal minsten twee gecombineerd werden. Er werden yakhchāls (ijskuilen), āb anbārs (waterreservoirs) en bâdgir (windvangers) gebruikt om de binnentemperatuur van gebouwen te verlagen (als airconditioning, koeling, voor ijsvorming, enz.) om bederfelijke voeding het hele jaar door op passieve basis te koelen en bewaren, en zelfs ijsdesserts (faloodeh) te maken.

Yakhchāls waren al een bestaande en goed beheerste technologie in de Iraanse (Perzische) wereld rond ~ 400 v. Chr., en ze staan er soms nog! De constructies hadden uiteraard meestal zeer dikke muren (aan de basis tot 2 meter). Ze waren opgetrokken met saooj: hittebestendige en waterdichte mortel gemaakt van klei, zand, eiwitten, kalk, as en geitenhaar (regionaal in bepaalde hoeveelheden en op een specifieke manier verwerkt).

Grote verdampingskoelers zijn gebaseerd op het gebruik van ondergrondse vochtig koude opslagruimten (Āb Anbārs, tot 5.000 m²!), een grote bovengrondse koepel met dikke muren en windvangers om lucht te verplaatsen. De windvangers trekken koele lucht door goed geïsoleerde torens naar ventilatieopeningen. De qanats (ondergrondse kanalen of aquaducten) zijn vaak gevoed door smeltende sneeuw uit de bergen. Hoge ommuring kan gebruikt worden om voor schaduw te zorgen.

Soms worden de ondergrondse gedeelten enkel tijdens de wintermaanden gevuld met ijs door er water uit de qanāts in te bevriezen. In andere (woestijn)regio’s met grote temperatuurverschillen kan dat zelfs in een dag- en nachtritme.

Wind Catchers (Bâdgirs) staan meestal met 4 of 8 (soms slechts 1) rond of tegen een constructie om de ventilatie te vergroten, de binnentemperatuur te verlagen en koeling door verdamping te bieden. Er zijn verschillende ontwerpen: met neerwaartse stroming (a), met opwaartse trek (b) (vaak in combinatie met qanāts-toevoer), en als zonneschoorsteen (c).

Een toren (a) met opening(en) aan 1 zijde vangt ieder zuchtje van de (overheersende) wind die naar beneden wordt geleid. Vaak worden binnenplaatsen gebruikt om koele nachtlucht op te sluiten.

Windvangers (b) tegenover de richting van de heersende winden in combinatie met koele luchtinlaat op of onder grondniveau hebben vaak verplaatsbare openingen of verstelbare torens, om ze weg van de wind te richten.

De zonneschoorsteen (c) is een gemakkelijke manier om hete lucht af te voeren en koudere nachtlucht vast te houden.

Naast mijn huis is er een zeer smal ommuurd steegje waar bijna nooit zon komt. Met muggengaas voor het raam is het nu een heel geschikte plek om koele lucht binnen te krijgen. Ik zou het effect kunnen verbeteren door er vochtig gaas voor te hangen. Zo eenvoudig kan het zijn. Je voelt zelf wel het verschil als je in de zon zit, of in de schaduw.

Vaderdag

Met mijn vingers als kam woel ik mijn schaarser wordende grijze haren een beetje in de goede richting. Dat moet volstaan om op het einde van een warme (vader)dag nog even een terrasje te doen. De zon is al versluierd, maar de temperatuur nog boven de 20 graden. Een flinke mop slagroom met daaronder wat cappuccino is prima gezelschap om de weekendkrant te doorbladeren, en de sudoku en het kruiswoordraadsel op te lossen.

Er is nieuwe bediening. Jobstudenten waarschijnlijk. Ze kennen mijn bestelling dus nog niet. Het duurt even voor ik door heb dat het gesprek aan het luid lachende tafeltje achter mij over pappa gaat. Met een paar opgevangen flarden krijg ik medelijden met mijn collega. En eigenlijk ook wat met mezelf. Om beter te kunnen volgen zet ik mijn hoorapparaten maar aan. Ja, ouder wordende pappa´s he…

Eentje was met hem gaan winkelen, in de Carrefour. Hij kocht 5 stuks. Ik weet niet zeker waar het over ging, ik veronderstel paren sokken (of ondergoed?). Terwijl er nota bene een aanbieding was voor 6 of 7 stuks, die dan eigenlijk per stuk nog iets goedkoper was. Maar hij had er maar 5 nodig. En ze kon hem maar niet aan zijn verstand brengen dat hij er net zo goed 7 kon kopen. Hilarisch! “Totaal geen shopping ervaring..” weerkaatst een lachebek van de andere kant van de tafel. En hij heeft er echt maar 5 meegenomen en afgerekend. Ik voelde me bijna schuldig in zijn plaats. Blijven hangen in een wereld waar je enkel koopt wat je nodig hebt…. hoe bestaat het.

En hoe ze daarna bij vrienden, of was het familie, nog in affronten vielen omdat de man verdomme gewoon rechtuit was. Terwijl ze vooraf nog zo hadden uitgelegd dat uit eten gaan en bepalen in welk visrestaurant wilden terecht komen heel subtiel moest worden aangebracht. Bijna alsof die vrienden zelf op het idee gekomen waren. Maar nee, de lomperik… Geen takt! Lachen! (Tenminste nu, achteraf.) Die is dan gewoon rechttoe rechtaan. Een man naar mijn hart dus.

En zijn kleding die eigenlijk niet paste bij de gelegenheid. Komaan, hoe haalt hij het in zijn hoofd om daar zo te verschijnen? Je lacht je een kriek…

Waarschijnlijk kon de lol gaan over bijna iedere willekeurige vader met voldoende grijze haren. Het had over mij kunnen gaan. Soms een kleine nuance, maar even goed een oudere, onaangepaste idioot. Die niet kan vakkundig kan shoppen. Zijn oude kleren afdraagt i.p.v. zich geregeld door een modeblad te laten restylen. En alleen koopt wat hij nodig heeft. En waarschijnlijk ziet mijn omgeving me nog veel dommere dingen doen. Even verward als mijn (niet bestaande) kapsel.

Fijne vaderdag, grijsaards! Blijf vooral gewoon doen, en zijn wie je bent. Laat ze maar lachen…

Wandel mee voor het klimaat op zo 27 mei in Hasselt 

Transitie Vlaanderen en Transitie Limburg nodigen je uit! Door deel te nemen aan ‘Walk for the Climate’ steunen we de Klimaatzaak en geven we met z’n allen een krachtig signaal aan de overheid dat we meer en doortastender klimaat-actie willen. Tegelijk krijg je de kans om anderen te ontmoeten en ervaringen en tips uit te wisselen rond transitie.

Dit is het plan voor zondag 27 mei:

  • 10u We verzamelen aan Domein Kiewit Putvennestraat 108 in Hasselt, aan de tent van EVA & TRANSITIE.
  • 10.30u Start van de wandeling doorheen het Domein, in grote of kleinere groep(en), over kleinere of grotere afstand, afhankelijk van ieders zin en uithoudingsvermogen.
  • 12.30u tot 14u Gezamenlijke pick-nick. We maken er een potluck van. Als iedereen een gerechtje, slaatje, drank, broodjes, potje confituur uit eigen voorraad of zelfgemaakte spread meebrengt om te delen wordt het een zalig buffet op onze pick-nickdeken.
  • Vanaf 14u kan je gezellig blijven chillen, genieten van de optredens en animatie ter plaatse of huiswaarts voor een rustige zondagavond.
Doe je mee?

Inschrijven is niet noodzakelijk, maar kan voor de Walk vooraf eventueel via de website van de Klimaatzaak . Je betaalt 15 € per persoon of 10 € als je mede-eiser van de Klimaatzaak bent. Kinderen nemen gratis deel.

Contactpersonen op de dag zelf:
Hugo (Transitie Limburg): 0496 25 07 18
Sandra (Transitie Vlaanderen): 0497 16 90 06