Alle berichten van tOverlevenaar

De lynx is los: scherpe ogen en klauwen

Af en toe moet ik op de website toverleven.cultu.be (i.v.m. zelfvoorziening) wat aanvullingen maken. Het plaatselijke wildbestand had hier tot voor kort een paar uitgestorven soorten niet meer. Bijvoorbeeld de bever, de otter, de wolf. Terug van weggeweest. En ook de lynx.

De lynx (of los)  is het derde grootse roofdier van Europa, na de bruine beer en de wolf. Zo goed als uitgestorven in centraal Europa: het solitair levend dier heeft een territorium nodig van een paar honderd tot 1.000 km² woud, en de zeer dicht behaarde huid was driemaal duurder dan sabelbont… Hij werd dus gretig bejaagd. Na herintroductie (Duitsland..) worden na drie eeuwen in 2004 in België opnieuw lynxen gesignaleerd o.a. in de Hoge Venen.

De woorden lynx en los komen van het Germaanse luhs met een Indo-Germaanse wortel leuk, dat ‘lichten’ betekent en verwijst naar de fonkelende ogen. Via het midden-Hoogduits werd het in het Angelsaksisch lox, noordelijker ‘los’. Ook het Latijnse lynx verwijst via het Griekse lúnx (van het Proto-Indo-European *lewk), naar ‘licht’ in de ogen van de kat, en haar vermogen om in het duister te zien.

Er is een zwakke link met de legende van Lynceus en de Argonauten. Die had bijzondere ogen waardoor hij “op de bodem van de zee en door een muur van vier voet kon kijken”, en zelfs in de toekomst.

De Euraziatische lynx of los (Lynx lynx) is een katachtig roofdier ter grootte van een herdershond en verwant aan de op het Iberisch Schiereiland levende pardellynx (Lynx pardinus).

Lynxen zijn vrij zeldzame en schuwe middelgrote katten met kenmerkende oorpluimen. Ze jagen bij voorkeur vanuit een hinderlaag of bespringen als goede klimmers hun prooi vanaf een tak. Ze jagen vooral op hazen (Lepus), reeën (Capreolus capreolus) en gemzen (Rupicapra rupicapra), knaagdieren en hoendervogels als patrijzen (Perdix perdix) en korhoenders (Lyrurus tetrix).

De lynx eet gemiddeld één kilogram per dag. De prooiresten bedekt hij met vegetatie en grond om ze tot 6 dagen als voorraad te gebruiken.

Naast de tot vier centimeter lang haarpluimen die als antennes op de oorpunten staan zijn bakkebaarden, lange, zware poten, en de gevlekte huid (vooral op de poten) kenmerkend. De staart is kort (11 tot 25 cm) met een zwart puntje. Lynxen zijn goed tegen kou bestand, dankzij de dichte roestbruine tot geelbruine vacht en de haarkussens aan hun voeten. De kop-romplengte ligt bij een volwassen lynx tussen de 80 en 130 cm, de schofthoogte tussen de 60 en de 75 cm, gemiddeld 65 cm. Lynxen wegen 18 tot 25, soms tot 38 kg.

Mannetjes hebben aparte territoria die overlappen met die van de eveneens solitair levende wijfjes. Als hol wordt meestal een rotshol gebruikt, maar ook een dassenburcht of dicht struikgewas.

Na de paartijd van januari tot maart volgt een draagtijd van ongeveer 74 dagen. Tussen de één en de vijf, meestal twee à drie jongen worden in mei of juni geboren. De oogjes gaan na 16 à 17 dagen open. De zoogtijd duurt twee tot vijf maanden. Ze verlaten het nest pas na 4 maanden en blijven ongeveer 12 maanden bij de moeder. Vrouwtjes met jongen hebben slecht eens in de drie jaar een nest. Het mannetje helpt de eerste twee maanden mee met de zorg door voedsel voor de moeder te brengen.

Een mannetje is na ongeveer 30 maanden geslachtsrijp, een vrouwtje na 22 maanden. Een lynx wordt maximaal 20 jaar oud, gemiddeld 15 jaar in het wild en 17 jaar in gevangenschap.

Koelte produceren in de hitte: kon 2400 jaar geleden al in o.a. Perzië (nu Iran)

In droge hitte kon koude gemaakt worden door drie ingenieuze bouwsels, waar van er meestal minsten twee gecombineerd werden. Er werden yakhchāls (ijskuilen), āb anbārs (waterreservoirs) en bâdgir (windvangers) gebruikt om de binnentemperatuur van gebouwen te verlagen (als airconditioning, koeling, voor ijsvorming, enz.) om bederfelijke voeding het hele jaar door op passieve basis te koelen en bewaren, en zelfs ijsdesserts (faloodeh) te maken.

Yakhchāls waren al een bestaande en goed beheerste technologie in de Iraanse (Perzische) wereld rond ~ 400 v. Chr., en ze staan er soms nog! De constructies hadden uiteraard meestal zeer dikke muren (aan de basis tot 2 meter). Ze waren opgetrokken met saooj: hittebestendige en waterdichte mortel gemaakt van klei, zand, eiwitten, kalk, as en geitenhaar (regionaal in bepaalde hoeveelheden en op een specifieke manier verwerkt).

Grote verdampingskoelers zijn gebaseerd op het gebruik van ondergrondse vochtig koude opslagruimten (Āb Anbārs, tot 5.000 m²!), een grote bovengrondse koepel met dikke muren en windvangers om lucht te verplaatsen. De windvangers trekken koele lucht door goed geïsoleerde torens naar ventilatieopeningen. De qanats (ondergrondse kanalen of aquaducten) zijn vaak gevoed door smeltende sneeuw uit de bergen. Hoge ommuring kan gebruikt worden om voor schaduw te zorgen.

Soms worden de ondergrondse gedeelten enkel tijdens de wintermaanden gevuld met ijs door er water uit de qanāts in te bevriezen. In andere (woestijn)regio’s met grote temperatuurverschillen kan dat zelfs in een dag- en nachtritme.

Wind Catchers (Bâdgirs) staan meestal met 4 of 8 (soms slechts 1) rond of tegen een constructie om de ventilatie te vergroten, de binnentemperatuur te verlagen en koeling door verdamping te bieden. Er zijn verschillende ontwerpen: met neerwaartse stroming (a), met opwaartse trek (b) (vaak in combinatie met qanāts-toevoer), en als zonneschoorsteen (c).

Een toren (a) met opening(en) aan 1 zijde vangt ieder zuchtje van de (overheersende) wind die naar beneden wordt geleid. Vaak worden binnenplaatsen gebruikt om koele nachtlucht op te sluiten.

Windvangers (b) tegenover de richting van de heersende winden in combinatie met koele luchtinlaat op of onder grondniveau hebben vaak verplaatsbare openingen of verstelbare torens, om ze weg van de wind te richten.

De zonneschoorsteen (c) is een gemakkelijke manier om hete lucht af te voeren en koudere nachtlucht vast te houden.

Naast mijn huis is er een zeer smal ommuurd steegje waar bijna nooit zon komt. Met muggengaas voor het raam is het nu een heel geschikte plek om koele lucht binnen te krijgen. Ik zou het effect kunnen verbeteren door er vochtig gaas voor te hangen. Zo eenvoudig kan het zijn. Je voelt zelf wel het verschil als je in de zon zit, of in de schaduw.

Vlaamse folkloremuziek, nostalgie & sfeer

“Passende muziek” is een begrip dat waarschijnlijk door iedereen een beetje anders wordt ingevuld. Bij het denken over animatie- en achtergrondmuziek voor Lokale markten, Vreucht van eigen Bodem, Boerenmarkt, Ambachtsmarkten ed. vond ik zelf dat het aanbod toch wel wat volks, groen, nostalgisch en Nederlandstalig mocht zijn.

Met diep graven in mijn geheugen kon ik nog wat groepen en songs terug vinden. Dingen die je (bijna) niet meer hoort. Met een zoekmachine leverde internet nog extra tips. Het is moeilijk onder een noemer te vatten wat me geschikte sfeernummers lijken. Na het verzamelen en sorteren lijkt er nogal wat variatie in te staan, zoals:

Volksmuziek
Landelijke taferelen, platteland, kroeg
Oude NederVlaamse klassiekers, de Tijd van Toen
Kleinkunst, protestlied
Bekende kinderliedjes
Plaatselijk (maar nog verstaanbaar) dialect, nostalgie

Het werden er 163. Niet allemaal even geschikt.
Maar misschien kan jij mijn inspiratie verder aanvullen met namen en titels?
Of met nog bestaande groepjes die optreden met volksmuziek?
Of met wat er volgens jou eigenlijk niet, of zeker wel bij hoort?
Laat maar weten, hier komen ze….

’t Kliekske – Reuzekensdans 4:19
’t Kliekske – Vele jaren geleden 2:19
Alexander Curly – Guus kom naar huus
Ambrozijn – Schoon lief
Ambrozijn – Vier Weverkens
Annie Palmen – Tulpen uit Amsterdam
Armand Rozaire Joseph Preud’homme – Kempenland
August de Laat – Ik heb een huis met een tuintje gehuurd
Big Bill – Ene me Hesp of ene me Kees
Big Bill – Stoase Blues
Bob Scholte – Breng eens een zonnetje 1936
Bobbejaan Schoepen – Café Zonder Bier
Bobbejaan Schoepen – De lichtjes van de Schelde
Bobbejaan Schoepen – Duivenkot
Bobbejaan Schoepen – Hutje op de heide
Bobbejaan Schoepen – Kili Watch
Bots – Wat zullen we drinken, 7 dagen lang
Boudewijn de Groot – Jimmy
Boudewijn de Groot – Land van Maas en Waal
Boudewijn de Groot – Testament
Boudewijn de Groot – Welterusten meneer de president
Cornelis Vreeswijk – Daarom noem ik je mijn liefste
Cornelis Vreeswijk – De nozem en de non
Cornelis Vreeswijk – Misschien wordt het morgen beter
Cornelis Vreeswijk – Veronika
De Elegasten – De kabouters
De Elegasten : Wat heb je vandaag op school geleerd – 1968
De Kadullen – Drie Vrienden 1971
De Kadullen : De Boemlala
De Kadullen En de Jan kwam thuis
De Marlets – Ali Baba (tussen 2 kamelen)
De Rupel – Snijdersbank
De Vlier – Bezemdans Van Pulle
Dimitri Van Toren – Een Lied Voor Kinderen
Dirk Van Esbroeck – Lied van welk verdriet
Dorus – Twee motten
Drs. P – Knolraap en lof, schorseneren en prei
Drs. P – Dodenrit
Ed Kooyman – Kongee
Ed Kooyman – Sneeuwwitje
Eddy Wally – Als marktkramer ben ik geboren
Jos Orelio – Het Kwezelken
Hubert Boone – Limbrant. Kampenhout
Hugo Raspoet – Helena
Ivan Heylen – De Wilde Boerndochtere
Ivan Heylen – Werkmens
Jan De Wilde – De fanfare van honger en dorst
Jan De Wilde – Eerste Sneeuw
Jan De Wilde – Joke
Jan De Wilde – Walter, Ballade Van Een Goudvis
Jan De Wilde: hé hé wat een feest
Jo Erens – Lente In Limburg
Jo Erens – Limburg Allein
Jo Erens – Limburg mie lanjd
Jo Erens – Vaarwel mie limburgs landj
Jo Erens – Vrieësleidje
Johan Verminnen – Brussel
Johan Verminnen – Ik wil de wereld zien
Johan Verminnen – In de Rue des Bouchers
Johan Verminnen – Met 7 aan de tafel
Johan Verminnen – Mooie dagen
John Lundström – De 12 zakkenmiljonairs
John Lundström -´’t Snorrenlied
Johnny & Rijk – Die goeie ouwe tijd
Johnny Jordaan – Geef mij maar
Johnny Jordaan Bij Ons In De Jordaan
Johnny Kraaykamp & Rijk de Gooyer – De Bostella
Jules de Corte – Ik zou wel eens willen weten
Juul Kabas – ´t Zijn zotten die werken
Juul Kabas – Juul Kabas
Kadril – ‘Rozemarijn’ 7:01
Kameraad Vuursteen – Hop Marjanneke, stroop in ’t kanneke
Kameraad Vuursteen – Zeg, ken jij de Mosselman?
Katastroof – De man is minderwaardig 2:01
Katastroof – Ikkekannekik 4:04
Katastroof – Met de wijven niks as last 4:00
Katastroof- Zuipen zuipen 3:44
Kinderliedjes – Ik zag 2 beren(Louis Neefs)
Kinderliedjes – In een klein stationneke
Kinderliedjes – Mosselman
Kinderliedjes – Onder moeders paraplu
Kinderliedjes – Tante uit marokko en die komt
Kinderliedjes – Tien kleine negers
Kinderliedjes – Twee emmertjes water halen
Kinderliedjes van vroeger – Toen Onze Mop Een Mopje Was
Kris de Bruyne – De Peulschil
Kris De Bruyne – Vilvoorde City
Kurt Fleming – In de stille Kempen, op de purperen hei (Jo Vally, Louis Neefs)
La Esterella – Oh! Lieve Vrouwetoren
Laïs – (Houw Uw) Kanneke 3:48
Laïs – De wereld vergaat
Leidse Sleutelgaten – Joke, Stop Toch Met Koken
Louis Neefs – Laat ons een bloem
Louis Neefs – Margrietje
Louis Neefs – Mijn dorp in de Kempen
Louis Neefs – Mijn vriend Benjamin
Mannenkoor De Kerels – Heimwee Doet Ons Hart Verlangen
Marieke en Bart – De minnebode (Le messager d’amour, ik ben te klein een vogelkijn)
Miek & Roel – Jan met de pet
Miek & Roel – Jij en ik
Miek & Roel -Wie wil horen
Miek en Roel – De Grote Revolutie
Miel Cools – Boer Bavo
Miel Cools – De troubadours
Miel Cools – Houden van
Naragonia – Alio
Naragonia – Lilac / Dave The Watchman
Nonkel BOB – Komt toch eens kijken
Nonkel Bob – Vrolijke Vrienden
Prudens Van Duyse – Het loze vissertje
Ramblers – Wie is Loesje
Ramses Shaffy – Pastorale
Ramses Shaffy – Sammy
Ramses Shaffy – We zullen doorgaan
Ramses Shaffy – Zing vecht huil bid lach werk en bewonder
Rob de Nijs – Het werd zomer
Rob De Nijs – Malle Babbe
Robert Long – Allemaal angst
Robert Long – Het leven was lijden
Robert Long – Jezus Redt
Rum – Ik hou van alle vrouwen
Rum – Jan mijne man
Rum – Roza, willen we dansen
Rum (door Kadril) – Rum het luiaardsgild 2:38
Sam Gooris – Ik heb de zon zien zakken
Sam Gooris – Laat het gras maar groeien
Slongs Dievanongs – Lacht Nor Mij
Tante Leen – Aan De Amsterdamse Grachten
Tante Leen – Oh Johnny
Tante Leen: Diep In Mijn Hart
Vuile Mong & Zijn Vieze Gasten – Het apekot
Walter De Buck – ‘k Zou zo gere willen leven
Walter De Buck – Koevoet is beter dan boelie
Walter De Buck – Timeloe Pameloe
Walter de Buck: ’t Vliegerke 1971
Wannes Raps – De jonkman en de boeremeid
Wannes Raps – Horlepijp
Wannes Van de Velde – De Brug Van Willebroek
Wannes Van de Velde – Ik wil deze nacht in de straten verdwalen
Wannes Van de Velde – In de natuur wou ik gaan leven 4:23
Wannes Van de Velde – Lichtjes van de Schelde
Wannes Van de Velde – Mijn mansarde 2:48
Will Tura – Heimwee naar huis
Willem Vermandere – Blanche en zijn peird
Willem Vermandere – Ik plantte ne keer patatten
Willem Vermandere – Lat mie mor lopen
Willem Vermandere – Mijne velo
Willem Vermandere – Piere de beeste
Willy & Willeke Alberti – Niemand laat zijn eigen kind alleen
Willy Derby – Daar bij die molen
Willy Derby – Twee ogen zo blauw
Wim De Craene – Rozane
Wim De Craene – Tim
Wim Sonneveld – Catootje
Wim Sonneveld – Het Dorp
Zangeres Zonder Naam – Keetje Tippel
Zjef Vanuytsel – Hop Marlen
Zjef Vanuytsel – Houten kop
Zjef Vanuytsel – Ik weet wel mijn lief
Zjef Vanuytsel – Je kunt niet zonder de anderen
Zjef Vanuytsel – Wie zijn ze
Zjef Vanuytsel – Zal je dan nog voor me zorgen
Zjef Vanuytsel – Zotte morgen